گونه شناسی و تحلیل معماری دستکند در نایین

بازخوانی اثر معماری به کمک مدل نقد بینامتنی ؛ نمونه موردی: مسجد ولیعصر

مقالهگونه شناسی و تحلیل معماری دستکند در نایین

نویسندگان

میترا آزاد، مهدی سلطانی محمدی، محمد بلوری بناب

منتشر شده در فصلنامه علمی–پژوهشی مسکن و محیط روستا (دوره ۳۷، شماره ۱۶۱، نسخه ی بهار ۱۳۹۷)

چکیده

فضاهای زیر زمینی دستکند قدیمی‌ ترین نوع سرپناه بشر محسوب می‌ شوند که دارای پیشینه­ ای فراتر از اولین بناهای معمول ساخته شده هستند. زمین به‌ عنوان نخستین جایگاه و مصالح ساخت سر پناه، نقش به‌ سزایی در شکل گیری معماری داشته است. یکی از کارکردهای زمین در معماری بومی فرو رفتن در دل زمین است. در نایین به بناهایی که در دل زمین و با معماری دستکند ایجاد شده­ اند “بین” Bin اطلاق می ­گردد. در این “بین­” ها نوعی گوناگونی کالبدی مشاهده می‌ شود یعنی هر “بین” با توجه به کاربری و نوع استفاده ­ای که از آن می‌ شود اجزاء، حجم و تناسبات خاص خود را دارد. همچنین  نمونه‌های با ارزشی از دوره ­های مختلف تاریخی و فضاهایی با کاربری سکونتی، آسیاب­ ها، مساجد، کارگاه ­های نساجی و… را در بر می‌ گیرد.

بررسی ها نشان می­ دهد با وجود نقش، تنوع و ویژگی‌ های خاص این آثار، تاکنون مطالعه ی کاملی در مورد آن‌ ها صورت نگرفته است اما امروزه عللی که باعث پدید آمدن این نوع معماری در نایین شده است به تنهایی، خود ضامن حفظ و نگهداری‌ همه این آثار نمی‌ باشد بلکه شرایط معمول زندگی امروزین با مقتضیات بهره‌ برداری معمول از این گونه آثار سازگار نیست و در نتیجه در معرض خطر نابودی و تخریب قرار گرفته ­اند. براساس پیمایش میدانی مشخص شد در محدوده ی شهرستان نایین بین های متنوعی باقی مانده و تعدادی نیز  در اثر عوامل مختلفی که باعث آسیب به آثار دستکند می‌ شوند، به کلی از بین رفته­ اند.

بنابراین صرف بررسی و مستندنگاری آن‌ ها ارزشمند می‌ باشد و علاوه بر این‌، مقاله حاضر می‌ تواند الگوی مطالعات بعدی در جهت مستندنگاری بیشتر آثار معماری دستکند گردد. مقاله با استفاده از روش‌ های توصیفی-تحلیلی، مورد پژوهی و برداشت‌ های میدانی، می‌ کوشد عوامل مؤثر بر این گوناگونی بین­­ ها را شناسایی کند و یک گونه­ شناسی از آن‌ ها ارائه دهد. لازم به ذکر است که نقشه برخی از این بین­ ها حاصل برداشت‌ های میدانی نگارندگان است که برای اولین بار ارائه می‌ شود. نتایج مقاله نشان داد که  آثار دستکند نایین بر‌اساس معیارهای ویژگی‌ های طبیعی  بستر زمین و همچنین طرح ساخت و نحوه پیشروی درون بستر در دو گونه  بین­ های زیرزمینی و بین ­های ‌کنده شده بر دیواره رسی قرار می‌ گیرند.

واژگان کلیدی:

معماری دستکند، بین، گونه‌ شناسی، ‌فضای معماری، ‌نایین

 

گونه شناسی و تحلیل معماری دستکند در نایین

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *