دانلود فصلنامه علمی منظر ؛ شماره ۵۱ ، تابستان ۱۳۹۹

دانلود فصلنامه علمی منظر ؛ شماره ۵۱ ، تابستان ۱۳۹۹

مجله منظر از سال ۱۳۸۷ شمسی تا ۱۳۸۹ شمسی به ‌صورت ماهنامه و از آن پس تاکنون، بطور منظم به‌ صورت فصلنامه منتشر شده است. در این نشریه مقالات علمی مرتبط با حوزه منظر به مثابه یک دیسیپلین مستقل به چاپ می رسد.

مجله منظر در راستای معرفی دستاوردهای محققان ایرانی به جامعه علمی جهانی و همچنین معرفی آخرین دستاوردهای محققان بین ‌المللی و گسترش مرزهای دانش، از سال ۱۳۹۴ شمسی (دورۀ ۷، شمارۀ ۳۳) اقدام به انتشار تمام متن مقالات به دو زبان فارسی و انگلیسی کرده است. این مجله توانسته است علاوه بر نمایه کردن مقالات به زبان انگلیسی و ثبت آن‌ ها در پایگاه ‌های استنادی معتبر جهان، با بین ‌المللی کردن هیئت تحریریه و داوران، دستاوردهای محققان ایرانی و غیر ایرانی را هم به زبان فارسی و هم به زبان انگلیسی منتشر کند.

دانلود فصلنامه علمی منظر ؛ شماره ۵۱ ، تابستان ۱۳۹۹

مقالات فصلنامه علمی منظر (دوره ۱۲، شماره ۵۱، تابستان ۱۳۹۹ شمسی)

سه‌ گانه فضای ایرانی

سیدامیر منصوری

صورت ‌بخشی دشوارترین مرحله در فرایند خلاقیت است. صورت که پدید آمد، بعد از آن تغییراتش آسان است. این مرحله تکنیک و فن هنر است که در مدارس هنری آموزش داده می ‌شود. ایجاد صورت اما، بی ‌آنکه پیش از آن نمونه ‌ای دیده باشی، عمیق‌ ترین وجه آفرینش است. اگرچه برای انسان که در عالم ماده زندگی کرده، آفرینش، حداکثر دگرگونی یا ترکیب نوین صورت ‌هایی است که دیده و تجربه کرده، اما فارغ از عناصر و اجزای صورتی که خلق می ‌کند، کلیتی که می ‌سازد بهره‌ا ی از حقیقت دارد.

سه‌ گانه‌ ای که جوهر فضای ایرانی را تشکیل می ‌دهد مرکب است از آب، درخت و چارتاقی. همنشینی این سه عنصر قدیم با یکدیگر اتفاقی نو بود که نه یکباره، که به ‌تدریج و طی سده ‌ها پدید آمد. شرح تاریخی و وصف چگونگی و چرایی سه‌ گانه در کتاب «سه ‌گانه منظر ایرانی» به ‌تحقیق بیان شده است.

این که مردمان ایران برپایی سه ‌گانه در مرکز فضا را موجب حیات و قوام آن بدانند و سه ‌گانه را دارای چنان قدرتی بشناسند که گسترش فضا را تا دوردست ‌ها و کرانه‌ های جدید تحت اثر خود حمایت کند و پیوسته به آن ارزش قدسی و کمالی ببخشد، به محصولات زندگی آنها هویتی خاص می‌ دهد.

این که معماری ایرانی، شهرهای ایران و منظر ایرانی همچون باغ، علی ‌رغم تنوع صورت، دگرگونی ‌های تاریخی یک هویت شناخته می‌شود، به دلیل وجود و تداوم صورت بخشی سه ‌گانه بر تحولات فضاست. سه‌ گانه اساس زیباشناسی فضا در ایران را تشکیل می ‌دهد و هرجا و در هر زمان قرار بر ایجاد فضایی جدید با روحیۀ ایرانی باشد، سه‌گانه است که نقش اصلی را برعهده می ‌گیرد. حتی در نمونه ‌های مبتذل پارک‌ سازی با تمنای باغ ایرانی و طراحی محله در شهرهای امروزی می ‌توان نشانه ‌هایی آگاهانه یا ناخودآگاه از عناصر سه‌ گانه رادر تولید فضا دید.

اینک که وجود سه ‌گانه در جوهر فضای ایرانی کشف و معرفی شده، وقت آن است که به انواع ظهور و حضور آن در فضاهای شهری، معماری و طبیعی پرداخته شود و با تحقیقات بیشتر و عمیق ‌تر دلایل موفقیت و پایداری آن در جهان متحول از چند هزار سال قبل تا امروز مطالعه شود. شاید برای تحلیل پایداری سه‌ گانه در زیباشناسی فضای ایرانی در مقایسه با مرگ نمادهای زیبایی در هنر سایر اقوام ناگزیر باشیم تا سه ‌گانه را، با رویکرد هستی ‌شناسانه، نماد کلیتی وجودی به‌ حساب آوریم و نمادگرایی تمدن‌ های دیگر در کمال ‌بخشی به فضا را اقدامی معرفت‌ شناسانه و جزء نگر در حوزه صورت بدانیم.

روی جلد این شماره نقاشی شهره جوادی است از سه ‌گانه اصیل نیاسر کاشان که همچنان پابرجاست. نقاشی، با انتخاب زاویه خاصی از هم ‌سرایی سه‌ گانه، قاب ماندگاری از زیبایی صورت برآمده از کمال معنوی مستتر در ذهن ایرانیان ساخته است.

اصل مقاله ۹۴٫۵۱ K

 

باغ فتح آباد کرمان؛ جایگاه شاخص‌های اصیل باغ ایرانی در احیای باغ‌های تاریخی ایران

آیدا آل هاشمی

باغ فتح ‌آباد در کرمان نمونه‌ای از باغ ‌های ایرانی دوره قاجار است که کمتر مورد توجه قرار گرفته ‌اند. این باغ در عین پایبندی به شاخصه ‌های اصیل باغ ایرانی، در کلیت و اجزا با ساختار کلاسیک باغ ایرانی تفاوت ‌هایی دارد. در سال ۱۳۹۴ این باغ بعد از دهه‌ ها بی ‌توجهی و زمانی که کاملا رو به نابودی می ‌رفت، مرمت و به روی عموم بازگشایی شد. امروز در بازدید از این باغ خوانش این باغ به‌ مثابه باغی ایرانی و مطابق با شاخص ‌های شکل ‌دهنده به باغ ایرانی مشکل می ‌نماید.

این نوشتار با رجوع به پژوهش‌ های صورت‌گرفته در باب شاخص ‌های اصالت‌ بخش به باغ ایرانی به انطباق ساختار باغ فتح ‌آباد قبل و پس از مرمت با این شاخصه ها می‌پردازد، عکس‌ های هوایی و همچنین تصاویر باغ فتح ‌آباد قبل و بعد از مرمت منبع اصلی پژوهش نمونه موردی بوده است.

در نهایت این نوشتار عدم توجه به اصل محصور ‌بودن و اهمیت دیوار در باغ ایرانی و همین ‌طور جایگاه ورودی در باغ و ارتباط ان با محور اصلی و کوشک را دلیل اصلی سردرگمی در خوانش باغ فتح ‌آباد به ‌عنوان باغ ایرانی می ‌داند؛ دو موردی که در ساختار اولیه باغ براساس روایات و تصاویر حضور داشته‌ اند و در بازسازی و مرمت باغ به اندازه دقت در مرمت جزئیات عناصر باغ و کوشک مورد توجه قرار نگرفته ‌اند.

اصل مقاله ۳۶۸٫۳۹ K

 

باغ ایرانی به ‌مثابه رسانه‌ای تعاملی

ریحانه خرم روئی؛ امین ماهان

فرهنگ و ارتباطات در روابط، هم ‌زیست و در عمل تفکیک ‌ناپذیرند. هر رفتار و عمل فرهنگی، رویدادی ارتباطی است و هر کنش ارتباطی، رویدادی فرهنگی محسوب می ‌شود. رسانه دروازه‌ ای است که از طریق آن فرهنگ به افراد منتقل می ‌شود، زیرا محتوای رسانه یک عنصر فرهنگی به شمار می ‌آید. امروزه دستیابی به درک کامل و همه‌جانبه از ارتباط رسانه و فرهنگ، بدون انجام پژوهش‌ های چند فرهنگی و مطالعات بین‌ رشته ‌ای امکان ‌پذیر نیست. رسانه‌ها جایگاه و فضای بسترسازی فرهنگی، تامل و ژرف ‌اندیشی درباره اهمیت معنا و اندیشه‌ ورزی با توجه به متن فرهنگی و ساحت اجتماعی قلمداد می ‌شوند که به تقویت و بازسازی الگویی منسجم از معنا و تاسیس کانون ارزشی مبادرت می ‌ورزند. باغ، این طبیعت اهلی‌ شده، به‌ مثابه منظر فرهنگی، حاصل یک تعامل پیچیده تاریخی است که در بستر زمان شکل گرفته و همزمان از ارزش‌ های زیبایی ‌شناختی، متعالی و سودمندی برخوردار است و به واسطه ارزش ‌های چندگانه‌ اش کلیه حواس پنج ‌گانه را درگیر می‌کند. در انتهای یک سر این تعامل، همواره «انسان» به‌ عنوان موجودی اجتماعی که قادر به ساخت یک فرهنگ است قرار داشته و در سر دیگر این تعامل، هر آن چیزی است که انسان در دوران گوناگون با آن برخورد داشته است. در برخورد اول و اساسی او «طبیعت» قرار دارد. در برخوردهای بعدی، انسان با محیط پیرامونش ارتباط برقرار کرده و دستاورد این ارتباط یک فرهنگ ایجاد کرده است. لذا باغ ایرانی این پدیده تاریخی، به‌ مثابه رسانه ‌ای است که علاوه بر آنچه در سنت و کالبد به آن اشاره شده دارای مضامینی است که با دنیای رسانۀ جدید  در ارتباط است و الگوهایی که در رسانه جهت انتقال مفاهیم وجود دارد، به شکلی خاص در وجود خود نهاده است.

اصل مقاله ۱۸۰٫۲ K

تحلیل محتوای مجله‌ های «هنر معماری»، «معمار» و «معماری و ساختمان» براساس نظریه برجسته‌ سازی (بازه زمانی ۱۳۷۷ تا ۱۳۹۷)

علیرضا عظیمی حسن آبادی؛ سعید تیزقلم زنوزی؛ محسن کاملی

علی ‌رغم نقش مجلات تخصصی در تبلیغات، آموزش و ایجاد جریان‌ های فکری در معماری معاصر ایران، تاکنون هیچ تحقیق جامعی پیرامون محتوای این رسانه‌ ها صورت نگرفته است. تحلیل محتوای مجلات «معمار»، «هنر معماری» و «معماری و ساختمان» طی بیست سال فعالیت اخیر آنان هدف این پژوهش است. اهمیت این تحقیق با درک نقش رسانه‌ها در جهت ‌دهی به افکار حرفه ‌مندان براساس نظریه برجسته‌ سازی مشخص می ‌شود. تحلیل محتوا با مراجعه به منابع دست اول (نسخ اصل مجلات) و کدگذاری دو مرحله ‌ای مقالات براساس سیاهه وارسی محقق ‌ساخته در ۳۳ معیار موضوعی. تجزیه و تحلیل داده ‌ها به روش آنالیز میان‌ موردی (cross-case anaysis) صورت ‌پذیرفته تا نتایج در دو سطح آمارهای کمی و تحلیل‌ های کیفی ارائه شوند. سه مجلۀ مذکور، به‌عنوان باثبات‌ترین نشریات تخصصی معماری ایران در بیست سال اخیر که همچنان چاپ آنان ادامه دارد، مجموعا ۲۲۱ نسخه از سال ۱۳۷۷ تا پایان ۱۳۹۷ مشتمل بر ۴۹۶۵ مقاله چاپ کرده‌اند. موضوعات «معرفی پروژه در ایران» (مجموعا ۱۹/۳۹ درصد از کل مقالات)، «تاریخ و مبانی نظری» (مجموعا ۱۹/۲۳ درصد از کل مقالات)، «اخبار رویدادهای معماری» (مجموعا ۱۲/۹۳ درصد از کل مقالات) و «معرفی پروژه در غرب» (مجموعا ۱۰/۸۱ درصد از کل مقالات) بیشترین سهم از محتوای چاپی را به خود اختصاص داده ‌اند. بیش از ۶۲/۳۶ درصد واریانس مقالات منتشرشده در باب چهار موضوع مذکور است. مضمون برجسته در بین تمامی مجلات «معرفی پروژه‌ در ایران» است. مجلات تخصصی معماری نقش موثری در سوگیری معماران در استفاده از رسانه‌ ها به‌عنوان بستر معرفی آثار ساختمانی خود و متعاقبا جهت ‌دهی اذهان ایشان به سمت «معماری غرب» از طریق انتشار «تاریخ و مبانی نظری» داشته ‌اند. در خاتمه میزان هم‌ سویی بین مقالات با دغدغه ‌های جامعه حرفه ‌ای معماران و برخی محورهای جایگزین پیشنهاد شده است.

اصل مقاله ۲۱۶٫۰۹ K

 

فضاهای شهری چندعملکردی: راهکاری برای افزایش کیفیت زندگی شهری در شهرهای متراکم

عطیه غفوری؛ کریستین وبر

با افزایش جمعیت شهری، شهرها با نوعی دوگانگی روبه رو هستند: از سویی رشد افقی شهرها اثرات زیست‌ محیطی مخربی دارد و از سوی دیگر رشد عمودی به کاهش کیفیت زندگی افراد و بروز انواع بیماری ‌های روحی منجر می ‌شود. این دوگانگی مدیران شهری را با یک معمای پیچیده مواجه کرده است: شهری که باید بتواند با حفظ وضعیت موجود خود و مداخلات حداقلی، افراد بیشتری را در خود جای داده و اطمینان حاصل کند که زندگی شهروندان جدید از کیفیت لازم برخوردار است.

این پژوهش، ایده طراحی فضای شهری چندعملکردی را به ‌عنوان راه‌ حلی برای مسئله افزایش جمعیت شهرها مطرح می ‌کند. ارائه تعریف از فضاهای چندعملکردی در این پژوهش، بر مبنای تعریفی که کشاورزی و رشته‌های مشابه برای این مفهوم ارائه داده ‌اند تدقیق شده است. فرضیه این پژوهش بر این امر استوار است که این تعریف تکمیل‌ شده می‌ تواند دیدگاه جدیدی نسبت به طراحی فضا ارائه داده و باعث بهبود عملکرد فضاهای شهری موجود و در نتیجه کاهش نیاز برای ساخت فضاهای جدید در عین افزایش کیفیت زندگی در شهرهای پرتراکم شود.

روش تحقیق در این پژوهش به‌ صورت کیفی و براساس مطالعات کتابخانه‌ ای است. ابتدا مفهوم عملکرد و تعریف چندعملکردی در رشته هایی که تعریف مشخص ‌تری از این موضوع دارند بررسی شده‌ و سپس تعریف مفاهیم به طراحی شهری و فضای شهری گسترش یافته است. در نهایت با استفاده از نمودارهای گرافیکی که براساس مدل ‌های ریاضی ترسیم شده ‌اند، مزایای این نوع نگاه برجسته شده و مورد بحث قرار گرفته است.

اصل مقاله ۱٫۶۳ MB

 

پدیدارشناسی منظر کوشک در سیستم باغ شاه و آسیب‌ شناسی تحولات آن در ادوار مختلف

فرزانه السادات دهقان؛ کیوان فرقانی

باغ شاه یکی از آثار واقع در مجموعه باغستان شهری عباس ‌آباد بهشهر متعلق به دوران صفویان است. این باغ و کوشک آن در بازه‌ های زمانی مختلف به‌ خصوص در دوران معاصر، دچار تحولاتی شتاب ‌زده، سلیقه ‌ای و تزئیناتی بزک‌ مانند شده است که آسیبی جدی بر اصالت و هویت اثر تلقی می‌شود. فرضیه پژوهش آن است که آسیب های تحولات نابه ‌جای باغ ناشی از خروج کوشک از نگرش سیستمی و کل‌ نگر باغ در ازای سطحی ‌نگری و جزء نگری به آن است. این مقاله سعی دارد با پدیدار‌شناسی منظر کوشک به ‌عنوان نقطه عطف باغ آسیب ‌ها و تحولات نابه‌ جای آن را در ادوار مختلف ارزیابی کند. تحقیق حاضر به‌ صورت کیفی با روش توصیفی – تحلیلی و پدیدارشناسی به ‌واسطه اطلاعات میدانی و اسنادی انجام شده است.

نتایج تحقیق نشان داد، کوشک با تاسی از نگرش سیستمی و کل‌ نگر در هماهنگی با سیستم باغ پدید آمده است. گسست نظام‌ ها در نگرش جزء نگر در ادوار بعد موجب خروج کوشک از سیستم کل‌نگر شده است. ثمره این نگاه سطحی و جزء‌نگر نادیده‌ انگاشتن یک کل نظم ‌دهنده هدفمند، ورود تغییرات نابه‌ جا و سلیقه‌ های مختلف، الگوبرداری از کالبدهای مغایر با معنا، هدف و هویت منظر کوشک، در دوران حاضر است.

اصل مقاله ۳۹۴٫۲۳ K

 

برداشت صحیح از پیشینه های معماری منظر برای تولید دانش

امیر هاشمی زادگان ؛ سید امیر منصوری ؛ ناصر براتی

برداشت از پیشینه‌ طرح ‌ها در حوزه معماری به‌عنوان امری رایج، از یک‌ سو دچار تابوی «تقلیدی بودن»، و از سوی دیگر دچار اتهام «بدعت ‌گذاری» است. در این زمینه تاکنون به سه مسئله «استخراج دانش کاربردی از پیشینه‌ ها»، «تعریف برداشت صحیح از پیشینه ‌ها» و «ابهام ‌زدایی از تفاوت آموزشی و تحقیقی بودن مطالعه موردی» پرداخته شده است. آنچه همچنان معنای «برداشت صحیح از پیشینه ‌های معماری ‌منظر» را نیازمند تحقیق بیشتر می‌کند، اجتناب‌ناپذیری تفسیر به واسطه نقش فاعل شناسا در معماری ‌منظر است. پرسش تحقیق حاضر این است که اجتناب‌ناپذیری تفسیر چه تاثیری بر معنا و روش برداشت صحیح از پیشینه‌ های معماری منظر دارد؟

هدف این تحقیق، کاهش موانع نظری است که می‌تواند توان تولید دانش این دیسیپلین را دچار اختلال کند. برای این کار، ابتدا مفهوم «تولید دانش» تدقیق می‌ شود. سپس «شرایط پیشینه ‌ها به ‌عنوان منبعی از دانش» از یک‌سو و «شرایط محقق به‌ عنوان فاعل شناسای مداخله ‌گر» از سوی دیگر به‌عنوان مولفه ‌های تشکیل‌ دهنده «برداشت» در قالب چارچوبی نظری تدوین می ‌شوند. در نهایت موضع معماری منظر در مقایسه با این چارچوب تبیین می ‌شود. نتایج نشان می‌ دهد برای تولید دانش در دیسیپلین معماری منظر می‌توان -علاوه بر چهار شکل برداشت «بی ‌قاعده»، «سطحی»، «عمیق» و «ساختاری» که در تحقیقات گذشته برای معماری تبیین شده است- به سطحِ دیگری از برداشت به شکل «پیوستاری» نیز توجه داشت. سطحی که به کمک دو فنِ «سه‌ سویه ‌سازی» و «تبلور»، می ‌تواند افق ‌های تازه‌ ای در معماری منظر برای مواجهه با مسائل دارای تعددِ تفسیرِ فاعل شناسا، و تامین اعتبار یافته ‌ها باز کند.

اصل مقاله ۴۲۳٫۷۷ K

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *