تاریخچه بیمارستان مسیح دانشوری ؛ اقامتگاه موقت مظفرالدین شاه

تاریخچه بیمارستان مسیح دانشوری

این روزها به دلیل شیوع ویروس کرونا در سراسر جهان و به ویژه ایران، بیشتر و بیشتر نام بیمارستان مسیح دانشوری در شهر تهران را می شنویم! اما شاید جالب باشد که درباره ی تاریخچه این مرکز آموزشی، پژوهشی و درمانی سل و بیماری های ریوی بیشتر بدانیم.

سابقه شیوع بیماری های عفونی در شهر تهران به سال های نخست پایتختی تهران باز می گردد. ماجرای آب انبارها، گاری های آب شاهی و در یک کلام آب آلوده را باید مهم ترین علت بروز بیماری های عفونی دانست! کوچه های خاکی و دسترسی نداشتن به بهداشت کافی را هم که به آن اضافه کنیم، مجموعه کاملی برای انتشار بیماری می شود. البته بیماری های عفونی در تابستان که آفتاب مثل تیغ بر چهره شهر می تابید، فرصت بیشتری برای ظهور داشتند. بیماری و ویروس هم که شاه و رعیت نمی شناسد! شاه علیل و بیمار قاجار، در دوران کوتاه سلطنت خود در شهر تهران با بیماری سل دست به گریبان شد! مثل بسیاری از تهرانی های بخت برگشته که این بیماری آن ها را به کام مرگ کشانده بود. اطبا دست به کار شدند و بهترین راه چاره را، سکونت در محلی خوش آب و هوا دانستند و این یعنی فرار از شهر تهران! بهترین و نزدیک ترین گزینه ی ممکن نیز، باغ های شمیران بود.

تاریخچه بیمارستان مسیح دانشوری

گوشتی که در محله دارآباد دیرتر فاسد شد

صدراعظم مظفرالدین شاه (پنجمین پادشاه ایران از دودمان قاجار، ۱۲۷۵ شمسی تا ۱۲۸۵ شمسی) چاره ای نداشت جز اینکه طبق دستور پزشکان، خوش آب و هواترین نقطه شمیران را انتخاب کند و کاخی برای استراحت موقت شاه قاجار بنا کند. اما چطور خوش آب و هواترین محل را پیدا کرد؟ طبق توصیه اطبا تکه گوشت هایی در محله های مختلف شمیران از جمله نیاوران، سعدآباد و دزاشیب گذاشتند. تکه گوشتی که در محله دارآباد قرار گرفته بود، به واسطه هوای سردتر محله، ماندگاری طولانی تری داشت و ثابت کرد این محله خوش آب و هواترین محله شمیران است؛ به همین دلیل کاخی برای سکونت شاه مسلول در این محل بنا شد. این کاخ اقامتگاه موقت مظفرالدین شاه بود و او دوره نقاهت خود را در این کاخ گذراند. به همین دلیل هم در آن روزگار، شاه آباد نام دیگر دارآباد شد!

کاخی که یک ساله ساخته شد!

اگر گذرتان به بیمارستان مسیح دانشوری افتاده باشد، نمای بیرونی کاخ مظفری را دیده اید که حالا به عنوان ساختمان اداری این بیمارستان مورد استفاده قرار گرفته است. این کاخ ساده، نمای چندان باشکوه و عظمتی ندارد که شما را میخکوب کند! اما مثل همه کاخ های قجری از آینه کاری و بیرونی و اندرونی بهره برده است. کاخی که یک سال ساختن آن طول کشید و مظفرالدین شاه در این یک سال چشم انتظار بود تا زودتر به اقامتگاهی برای رهایی از سل نقل مکان کند.

این کاخ در زمانی کوتاه و در مقایسه با دیگر کاخ های شاهان قاجار بسیار ساده و با اتاق های کوچک ساخته شد، زیرا قرار بود مظفرالدین شاه به طور موقت در آنجا سکونت کند. آینه کاری ها نیز مدتی بعد در سقف و دیوارهای کاخ اجرا شد و از زیبایی چندانی بهره نبرده است. گرچه همان ملاحت و ظرافت های عمارت های دوران قاجار از جمله درهای بلند را دارد! قرینه این کاخ، خانه هرمز آرش در بوستان پلیس فعلی و خانه عین الدوله در میدان هروی و همچنین خانه تیمورتاش است.

تاریخچه بیمارستان مسیح دانشوری

آینه کاری چشم نواز کاخ

با ورود به طبقه اول کاخ مظفرالدین شاه، کتیبه ای جلب نظر می کند که شرح مختصری از زمان ساخت این کاخ می باشد و توسط حسین حجار این چنین نوشته شده است:

” در سال ۱۳۱۹ هجری قمری (۱۲۷۳ هجری شمسی) که سال گاو (اودئیل به زبان مغولی) بود، باغ شاه آباد توسط میرزا علی اصغر خان امین السلطان خریداری شد و یک سال بعد در سال پلنگ (بارس ئیل به زبان مغولی) توسط میرزا محمود خان حکیم الملک، وزیر دربار مظفرالدین شاه، بنای عمارت شد. “

علی اصغرخان امین السلطان، اتابک اعظم، باغ بزرگی در قریه دارآباد به مساحت ۶۰ هزار مترمربع خریداری کرد و کاخ شاه در دو طبقه ساخته شد. سقف آن دارای شیروانی و خرپای چوبی است. طبق روال معماری ایرانی روبه روی این کاخ حوض بزرگی خودنمایی می کند.

تابلوی سنگی دیگری زمان ساخت کاخ جلوی در ورودی قرار داشت، اما بعدها برای حفظ و جلوگیری از آسیب از جلوی در ورودی کاخ به طبقه دوم انتقال داده شده است. روی آن نوشته شده بود:

” چون که بنیادی فرمود ز نو دارآباد را / نام دیگر لایق این خسروی شد بنیاد / نوزده سال از هزار و سیصد فزون می گذشت / کز شرافت نام دارآباد شاه آباد شد “

شمیران به قنات های پر آب و زلال معروف است. یکی از قنات های دارآباد هم از کنار کاخ شاه می گذرد. بخشی از آب قنات از آبنمای زیبایی که عمر چندانی ندارد عبور می کند و آرامش را به بیماران هدیه می  دهد.

تاریخچه بیمارستان مسیح دانشوری

خدمات ارزنده دکتر مسیح دانشوری برای بیماران مبتلا به بیماری سل

بعد از فوت مظفرالدین شاه قاجار در ۱۲ دی ماه سال ۱۲۸۵ هجری شمسی، اقامتگاه موقت او در محله ی دارآباد به تدریج به آسایشگاهی برای بیماران مبتلا به بیماری سل تبدیل شد. با اضافه شدن چندین ساختمان به مجموعه کاخ مظفرالدین شاه در دارآباد در زمان پهلوی اول، بیمارستانی مخصوص بیماران مبتلا به سل پایه گذاری شد.

دکتر مسیح دانشوری ، نخستین پزشک متخصص ریه در ایران یک مدرسه پرستاری در این کاخ دایر کرد و بعدها در مرداد ماه سال ۱۳۱۶ شمسی، آسایشگاه سل شاه آباد را در محل کنونی بیمارستان مسیح دانشوری بنیان گذاشت. پس از آن دکتر مسیح دانشوری به معالجه و درمان بیماران مبتلا به بیماری سل پرداخت. او زمینه ساز جذب متخصصان جراح ریه از خارج کشور از جمله دکتر صادق قاضی شد و سرانجام توانست اینجا را به یک بیمارستان و آسایشگاه مطابق با استانداردهای زمان برای بیماران مبتلا به بیماری سل تبدیل کند تا درمان های متداول روز در آنجا صورت بگیرد.

ساختمان بخش های بیماران مبتلا به بیماری سل نیز توسط مهندسان آلمانی ساخته شد! این مرکز اکنون با داشتن دو پژوهشکده سل و بیماری های ریوی و شش مرکز تحقیقاتی وابسته به دانشگاه های کشور به عنوان مرکز همکاری های آموزشی سل منطقه مدیترانه شرقی سازمان بهداشت جهانی فعالیت می کند.

تاریخچه بیمارستان مسیح دانشوری

درباره مسیح دانشوری بد نیست بدانید او متولد سال ۱۲۷۸ هجری شمسی در شهر نيشابور بود! مسيــح تا كــلاس ششم دبستان در ترشيز (نام قبلي كاشمر) تحصيل مي‌ كند و سپس پدر او را براي ادامه تحصيل به شهر مشهد مي‌ فرستد. پس از دو سال تحصيل در شهر مشهد،‌ مسيح دانشوري به پيشنهاد و كمك مالي والي مشهد براي ادامه تحصيل در فضاي مناسب تر به شهر تهران فرستاده مي‌ شود و در مدرسه فرانسوی ” سن لوئي ” تحصيلات خود را تا ۱۷ سالگي در اين مدرسه ادامه مي دهد.

مسيح در سال ۱۳۰۲ هجری شمسی به پدر خود اصرار مي كند كه بايستی در رشته طب تحصيل كند و براي اين كار بايد به فرنگ برود! پدر مسيح با كمک گرفتن از امير قائن (امير شوكت الملك علم، پدر اسدالله علم وزير دربار و نخست‌ وزير محمدرضا پهلوي) كه به‌ واسطه ی طبابت با ايشان آشنايي داشته بود، وي را در سال ۱۳۰۲ هجری شمسی به فرانسه مي‌ فرستد تا در رشته طب به تحصيل ادامه دهد.

او به فرانسه رفت و در رشته بیماری های ریوی و سل فارغ‌ التحصیل شد. دکتر مسیح دانشوری در سال ۱۳۴۷ هجری شمسی و در سن ۶۹ سالگی درگذشت. هنوز هم بیماران ریوی و تنفسی راهی بیمارستان مسیح دانشوری می شوند اما شاید کمتر کسی باشد که با دیدن کاخ مظفری از تاریخچه آن نیز بداند!

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *