سینما متروپل تهران ؛ سینمای خاک خورده‌ی وارطان هوانسیان

سینما متروپل تهران ؛ سینمای خاک خورده‌ی وارطان هوانسیان

اختصاصی هنر و معماری آبگینه : مراسم افتتاحیه‌ی سینما متروپل تهران ساعت هشت بعد از ظهر جمعه و در تاریخ سوم آذر ماه سال ۱۳۲۵ و با حضور اشرف پهلوی در بنایی نوساز برگزار شد. ابتدا نماینده‌ی هیئت مدیره‌ی شرکت متروپل سخنرانی کرد و سپس گروه باله‌ی هنرستان جانبازیان به اجرای نمایش پرداختند. در این مراسم با پخش فیلم آمریکایی نگهبان جنگجو که حوادث دوران لویی شانزدهم فرانسه را بر روی پرده آورد، سینما متروپل تهران به صورت رسمی آغاز به کار کرد. سینما متروپل شامل یک مجموعه از فضا های فرهنگی و تجاری و خدماتی است که توسط معمار مدرنیست ارمنی تبار اهل ایران، وارطان هوانسیان طراحی و ساخته شده است.

سینما متروپل تهران ؛ سینمای خاک خورده‌ی وارطان هوانسیان

سینما متروپل تهران ؛ سینمای خاک خورده‌ی وارطان هوانسیان

وارطان هوانسیان

وارطان هوانسیان در سال ۱۲۷۴ در شهر تبریز به دنیا آمد. پدر او مامور کارمند یک تجارتخانه در تبریز بود. وارطان که پنج برادر و سه خواهر داشت، کوچک ترین فرزند خانواده بود و از کودکی به هنر علاقه داشت. او پس از پایان تحصیلات ابتدایی و متوسطه در تبریز مدتی به عنوان طراح در کارخانه‌ی قالی بافی آلمانی ها در این شهر کار کرد و سپس به تهران مهاجرت کرد و به تدریس در مدارس ارامنه پرداخت. وارطان در سال ۱۲۹۷ و اواخر جنگ جهانی دوم برای تحصیل در رشته‌ی نقاشی به پاریس رفت، اما پس از مدتی به معماری و سپس شهرسازی روی آورد و در این رشته ها درس خواند. او پس از پایان تحصیلات در فرانسه مشغول به کار شد و در سال ۱۳۱۴ به ایران بازگشت و اداره‌ی شهربانی استخدام شد.

سینما متروپل تهران ؛ سینمای خاک خورده‌ی وارطان هوانسیان

فعالیت های حرفه‌ای وارطان هوانسیان

وارطان در دوران فعالیت خود ده ها ساختمان با کارکرد های متفاوت از کاخ سلطنتی گرفته تا مدرسه و مسکونی طراحی کرد و به موازات آن ها به فعالیت های فرهنگی و اجتماعی مانند چاپ مقاله و انتشار مجله و عضویت در انجمن های گوناگون نیز پرداخت. وارطان هوانسیان در پاریس ازدواج کرد و یک فرزند دختر از او و همسرش به یادگار مانده است. او در تاریخ ششم خرداد ماه سال ۱۳۶۱ و در سن ۸۶ سالگی درگذشت و در آرامستان ارامنه‌ی تهران به خاک سپرده شد.

سینما متروپل تهران ؛ سینمای خاک خورده‌ی وارطان هوانسیان

وارطان هوانسیان که از پیشرو ترین معماران ایرانی در دهه های ۲۰ و ۳۰ شمسی بود، از اولین افرادی بود که در برابر معماری سنتی ایستاد و اعتقاد داشت باید دست از تقلید گذشتگان برداشت و به معماری مدرن روی آورد. ساختمان‌های او تحت تاثیر معماری مدرن پیش از جنگ جهانی دوم، باوهاوس و آثار آدولف لوس و لوکوربوزیه بود. وارطان با التقاط‌ گرایی و تقلید از شکل‌های معماری سنتی ایرانی مخالف بود اما به رسوم اجتماعی توجه داشت و سعی می‌کرد به آن ها پاسخ دهد. تقارن، رعایت اصول عقلانی و عملی، خالص‌گرایی در فرم ها، پنجره های افقی به سبک لوکوربوزیه، ایجاد خم در نبش ساختمان های دو نبش، روکار سازی های سیمانی با رنگ‌های مختلف، پلکان های معلق، لبه های سیمانی بالای پنجره ها و دور ساده سقف از مشخصه های معماری وارطان هوانسیان است.

سینما متروپل تهران ؛ سینمای خاک خورده‌ی وارطان هوانسیان

سینما متروپل

سینما متروپل با عرض محدود در ضلع غربی خیابان لاله زار نو قرار دارد و شامل عملکرد های فرهنگی و تجاری و خدماتی مانند سالن گریم، مونتاژ و دوبالاژ فیلم، تعمیر آپارات، بوفه، سرایداری و انبار است. ساختمان سینما سه ورودی و خروجی در امتداد خیابان لاله زار دارد. ورودی اصلی سینما به شکل دایره طراحی شده است که با دو ستون خود در دو طرف حالتی دعوت کننده ایجاد کرده است. ورودی دیگری در شمال ورودی اصلی قرار دارد که دسترسی به فضا های جنبی سینما را تامین می‌کند و خروجی سالن نیز در جنوب ورودی اصلی تعبیه شده است. در سانس آخر سینما متروپل که بین ساعت هشت تا ده شب بود برنامه‌ی باله اجرا می‌شد؛ این هنر توسط استاد جانبازیان که تحصیل کرده‌ی روسیه بود در ایران پایه گذاری شده بود. بهای بلیط سینما در زمان اجرای باله دو برابر می‌شد.

سینما متروپل تهران ؛ سینمای خاک خورده‌ی وارطان هوانسیان

معماری سینما متروپل

پس از ورودی اصلی، فضایی به عنوان پیش ورودی سالن نمایش با ارتفاع بیشتر طراحی شده است که بوفه و اتاقک نگهبان در دو طرف آن قرار دارند و پس از آن، سالن انتظار و در نهایت در های ورودی سالن نمایش دیده می‌شود. ضلع بزرگتر سالن نمایش به موازات خیابان لاله زار است و گنجایش ۶۵۰ صندلی در طبقه همکف و ۲۵۰ صندلی در بالکن را دارد. در های خروجی سالن نمایش به راهرویی باز می‌شوند که علاوه بر گردش به دور ساختمان، تماشاگران را به بیرون و به خیابان لاله زار نو هدایت می‌کند. بخش اداری سینما در بالای فضای ورودی طراحی شده است و راهرویی مشرف به سالن انتظار امکان دسترسی به آن را فراهم کرده است.

سینما متروپل تهران ؛ سینمای خاک خورده‌ی وارطان هوانسیان

حجم ساختمان سینما متروپل با نمای سیمانی به صورت متقارن طراحی شده است و سقف شیروانی آن از دید پنهان است. تمام بازشو ها به شکل مستطیل ساده هستند و چرخش پنجره ها در گوشه ها بر ایجاد حس سبکی بنا می‌افزاید. اشکال تزیینی در سقف، سرستون ها، چراغ های سقفی و فضا های دیگر ساختمان به چشم می‌خورند. طراحی دو پوسته‌ی سقف به معمار این امکان را داده است تا داخل گچ بری ها را نور پردازی کند. سطوح شکسته و برجسته‌ی دیوار های سالن نمایش علاوه بر دارا بودن نقش آکوستیکی، با اشکال متنوع و در تلفیق با سقف های کاذب و گچ بری های تزیینی اطراف صفحه‌ی نمایش توانسته است یک روحیه‌ی شاد و پرتحرک در فضا ایجاد کند. استفاده از رنگ و سطوح پر تزیین با نقوش پرکار ارت دکو از مشخصه های بارز این ساختمان است.

سینما متروپل تهران ؛ سینمای خاک خورده‌ی وارطان هوانسیان

وضعیت فعلی سینما متروپل

تابلوی لاتین سینما متروپل هنوز از دور نمایان است؛ اما دیگر روشن نیست و در میان انبوهی از آشفتگی و شلوغی شهر، خاک می‌خورد و متروکه بودن سینما را نشان می‌دهد. نمای پلکانی با خطوط افقی و پنجره های چوبی با شیشه های شکسته امروز محل لانه‌ی پرندگان شده است و نام سینما رودکی بر روی پیش آمدگی که بعدها در بالای ورودی شکل گرفته، نمایان است. از آن ورودی منحنی شکل زیبا و دعوت کننده دیگر چیزی باقی نمانده است و قسمت راست آن به واحدهای کوچک تجاری الکتریکی و نورپردازی تبدیل شده است. سینما متروپل تهران پس از انقلاب با نام سینما رودکی به فعالیت خود ادامه داد و در سال ۱۳۸۷ تعطیل شد و دیگر بازدید از فضای داخلی آن امکان پذیر نیست اما نمای باصلابت آن حفظ شده است و نام سینما همچنان از دور خودنمایی می‌کند.

سینما متروپل تهران ؛ سینمای خاک خورده‌ی وارطان هوانسیان

فیلم سینمایی متروپل

فیلم سینمایی متروپل توسط مسعود کیمیایی درباره‌ی این سینما ساخته شده است. کارگردان مسعود کیمیایی برای ساخت این فیلم سینما متروپل را برای لوکیشن اصلی انتخاب کرد و ماجرا های فیلم در این سینما اتفاق می‌افتند. کیوان مقدم برای این پروژه سینما را بازسازی و مرمت کرد و آن را برای فیلمبرداری آماده ساخت.

سینما متروپل تهران ؛ سینمای خاک خورده‌ی وارطان هوانسیان

 

آرمین رحیمی وند ، کارشناسی ارشد معماری منظر

منبع:

اعتصام، ایرج و دیگران، ۱۳۸۸، معماری معاصر ایران، ۷۵ سال تجربه ی بناهای عمومی وزارت مسکن و شهرسازی، مهندسان مشاور نقش جهان پارس، تهران

اطلس فرهنگی ایران، اطلس فرهنگی شهر تهران، ۲۵۴۵ شاهنشاهی، شورای عالی فرهنگ و معماری، مرکز مطالعات فرهنگی

جاودانی، هما، ۱۳۸۱، سال شمار تاریخ سینمای ایران، نشر قطره، تهران

مهرابی،مسعود، ۱۳۶۳،تاریخ سینمای ایران از آغاز تا سال ۱۳۵۷،ماهنامه سینمای ایران

 

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *